Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda,sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla,ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilkyardım denir.
İLK YARDIM UYGULAMASINDA KESİNLİKLE İLAÇ KULLANILMAZ.
B) İLK YARDIMDA AMAÇ NEDİR?
1.Yaşamı koruma ve sürdürülmesini sağlama
2.Durumun kötüleşmesini engelleme
3.İyileşmesini kolaylaştırma
C) İLKYARDIMCININ ÖZELLİKLERİ VE SORUMLULUKLARI NEDİR?
1.Sakin ve telaşsız olmalı.
2.Hastayı sakinleştirmeli.
3.Çevreyi değerlendirip süren bir tehlike olup olmadığını belirlemeli.
4.Kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalı.
5.Çevredeki kişileri,sağlık kuruluşları,itfaiye ve güvenliğe haber vermeleri için organize etmeli.
6.Hastanın durumunu değerlendirerek uygun ilk yardıma başlamalı.
7.Hastanın sağlık kuruluşuna bir an önce ulaşmasını sağlamalı.
D) İLK YARDIMIN ABC'Sİ NEDİR?
A.Soluk yolunun açılması.
B.Solunumun düzeltilmesi.
C.Dolaşımın etkinliğini sağlama.
E) SOLUK YOLU NASIL AÇILIR?
1.Ağızda toz toprak,kırık takma diş ve yabancı cisimler varsa çıkarılır.
2.Bilinci kapalı kişilerde dil arkaya düşüp havayolunu tıkayabilir.Bu durumda baş geriye itilip çene yukarı kaldırılarak soluk yolu açılır.
F) SOLUNUM YOLU NASIL DÜZELTİLİR?(YAPAY SOLUNUM)
Solunumu duran kişiye derhal yapay solunum uygulanmalıdır.
1.Hasta sert bir zemine yatırılır.
2.Ağız içi temizlenerek varsa yabancı cisimler çıkarılır.
3.Çenesi yukarı kaldırılarak baş hafifçe arkaya itilir.
4.Ağızdan ağıza solunum yapılacaksa burun kapatılır.Burundan solunum yapılacaksa ağız kapatılır.
5.Derin bir soluk alınıp,solunum yaptırılacak kişinin ağzına (yada burnuna) ağız yerleştirlir.
6.Hastanın göğsünün kabarmasına yetecek şiddette soluk verilir.
G) DOLAŞIMIN ETKİNLİĞİ NASIL SAĞLANIR?(KALP MESAJI)
1.Kalp durmuşsa hemen kalp mesajına başlanır.
2.Hasta sert bir zemine yatırılır ve bir yanına diz çökülür.
YARA İÇİNDEKİ YABANCI CİSİM,KEMİK,PARÇASI VS. ÇIKARILMAMALIDIR.
3.Göğüs kemiğinin(iman tahtası)üçte bir alt ucuna bir elin ayası sıkıca yerleştirilir,diğer elin ayası bunun üstüne konur.Parmaklar hastaya temas etmemelidir.
4. Kollar dik tutularak (Bilek ve dirsekler bükülmeden)sabit ve ritmik bir şekilde göğüse 4-5 cm bastırılır.
5. Arada nabız kontrol edilerek dakikada 60 kez olmak üzere dolaşım başlayıncaya kadar devam edilir.
H) BAYILMALARDA UYGULANACAK İLKYARDIM KURALLARI
1.Elbiseleri boyundan,göğüsten ve karından gevşetilir.
2.Hastanın beynine kan gitmesini sağlamak için düz bir yerde sırtüstü yatırılarak,ayakları yukarı kaldırılır ve sonrada şok pozisyonunda bekletilir. Kesinlikle başının altına yastık konmaz.
3.Hastaya uyarıcı kokular koklatılır. (Amonyak vb.)
4.Hastanın zorlanmaksızın kendine gelmesi beklenir.
5.Kendine geldiğinde su, çay gibi içecekler azar azar verilmelidir.
I) GÖĞÜS YARALANMALARINDA İLKYARDIM
1.Yaralı,yarı oturur duruma getirilir
2.Havanın akciğerler dolmasına engel olmak için açık olan yara yerine temiz bir bez kapatıp basınç yapmadan sarılır
3.Kazazedenin ısı kaybı önlenir.
J) KARIN YARALANMALARINDA İLKYARDIM
1.Hastaya ağızdan yiyecek içecek verilmez.
2.Yaralı başı hafif yüksek, dizlernin altına rulo edilmiş bir battaniye konularak sırt üstü yatırılır
3.Herhangi bir organ dışarı çıkmış ise asla el sürülmez.Genişbir gaz bezi varsa serum fizyolojik ile ıslatılarak basınç yapmadan organların üzerine örtülür.
4.Yaralı zaman geçirmeden sevkedilir..
K) EGZOS ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM
1.Hasta derhal temiz havaya çıkarılır.
2.Şuuru tam kapalı olmayanlar temiz havada derin solunum yaptırılır.
3.Şuuru kapalı veya solunum yapmakta güçlük çeken hastalara suni solunum tatbik edilir.
4.Beden ısısının düşmesini engellemek için üstü örtülür.
5.Hasta en seri şekilde sağlık merkezine gönderilir.
L) SİNDİRİM YOLU İLE OLAN ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM
1.Zehrin sulanması ve emilimin yavaşlaması için hastalara;süt,yumurta akı,nişasta solisyonlu su içirilir
2.Kusmasına yardım edilir.
3.Asitle olan zehirlenmelerde,hasta hiçbir zaman kusmaya zorlanmaz.Su ve süt yumurta akı karıştırılarak içirilir.
4.Alkali ile olan zehirlenmelerde:1/4 oranında sirke ile hazırlanmış 500ml. su veya limon suyu içirilir.
M) KANAMALARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Kanayan uzuv(kol,bacak vs.)yükseltilir.
2.Yara üzerine temiz gazlıbez,mendil veya çamaşır parçası konur ve sıkıca bastırılır.
3.Kanama durmazsa kanayan yerin 5 cm yukarı kısmına bandaj uygulanır.
N) BURUN KANAMASINDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Burnu kanayan kişinin başı hafifçe öne eğilir.
2.Hasta burun üzerine basınç yapar
3.Bu sırada ağızdan soluk alıp verir ve asla sümkürmez.
BURUN KANAMASINDA HASTANIN BAŞI GERİYE DOĞRU KALDIRILMAZ.
O) ELEKTİRİK ÇARPMALARINDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Önce ilk yardımcı kendi güvenliğini sağlar.
2.Elektrik akımının yaralı ile teması kesilir.Bu yapılmadan önce yaralıya dokunulmaz
3.Kuru tahta parçası ve lastik gibi elektrik geçirmeyen maddelerle hasta çekilerek veya kablo itilerek akımdan kurtarılır.
4.Solunum durmuşsa yapay solunuma,kalp durmuşsa kalp mesajına başlanır.
5.Yanık varsa soğuk su ile yıkanır.
P) KIRIKLARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Hasta sarsılmaz ve hareket ettirilmez.
2. Kanama varsa durdurulur.
3. Hasta taşınmadan önce kırık bölgesi hareketsiz hale getirilir.(Bunun için tahta gibi sert cisimler kullanılabilir.)
4.Açık kırık varsa(kırık uçları görülüyorsa)kırık kemik parçalarına kesinlikle dokunulmaz ve bunlar yerleştirilmeye çalışılmaz.Yara üzerine temiz bir gazlıbez kapatılır.
R) YANIKLARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Soğuk musluk suyu ile ağrı azaltılır.
2.Hastanın takıları çıkartılır.(Daha sonra oluşabilecek şişler nedeniyle çıkarmak zorlaşabilir.)
3.Oluşan kabarcıklar patlatılmaz.
4.Yanan kısımların üzeri temiz gazlıbezle kapatılır hiçbir şey sürülmez.
5.Hastanın bilinci yerinde ise bol su içirilir.
YANIK YÜZEYİNE DİŞ MACUNU,SALÇA,YOĞURT GİBİ MADDELER KESİNLİKLE SÜRÜLMEMELİDİR.
S) YARALANMALARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Kanama varsa kontrol edilir.
2.Yaranın kirlenmesi önlenir.
3.Varsa kopan parça korunur.(Islak bir gazlı beze sarılıp bir naylon torbaya konulur,bu torba da içi buz dolu başka bir torbaya konulur.)
İlk yardımın amaçları
1-Hayat kurtarmak
2-Sakatlığı önlemek veya derecesini azaltmak
3-Kazazedenin durumunun daha kötüye gitmesini engellemek
İlk yardımın temel kuralları
1-Hızlı sakin ve telaşa kapılmadan yapılmalıdır.
2-Kurtarıcı önce kendini emniyete almalıdır.
3-Kurtarıcı emin olmadığı uygulamalardan kaçınmalıdır.
Ülkemizde trafik kazalarında can ve mal kaybının gelişmiş ülkelerden fazla olma nedenleri
a-İlk yardım eğitiminin yetersiz olması
b-Dikkatsiz ve sorumsuz araç kullanılması
c-Trafik kurallarına uyulmaması
Kalp durmasında reflekslerde kaybolur.
Dönemeci alamayan aracın uçuruma yuvarlanması trafik kazası grubuna girer.
Trafik kazası grubuna girmeyen haller
a-Duran otomobil üzerine inşaat halindeki binadan tuğla düşmesi
b-Kara yolunda park etmiş olan aracın infilak etmesi(patlaması)
c-Demir yolunda iki trenin çarpışması
d-Yolda koşan birinin duran araca çarpmas
Yol kenarında park etmiş bir araca motosikletin çarpması, hareket halindeki bir aracın bir hayvana çarpması, bir aracın yol kenarındaki çöp bidonuna çarpması trafik kazasıdır.
Soğuk nemli cilt, titreme şok belirtilerindendir.
Kazazedeleri kaza papan aracın içerisinden çıkarılmadan önce aracın yanma veya devrilme tehlikesinin olup olmadığı mutlaka değerlendirilmelidir.
Bebeklerde kalp masajı dakikada 100 - 120 defa yapılmalıdır.
Elektrik çarpmasında kalbin durması veya atımının düzensiz olması, akımın girip çıktığı yerde yanık oluşması, solunum sorunları görülebilir.
Kopan uzuv temiz ve su geçirmez bir torbaya koyulduktan sonra soğuk su tutularak yerine dikilmek üzere kazazede ile sağlık kuruluşuna nakledilir.
Kazazedenin bilinçli olmasını anlamak için ilkyardım yapan kişi, yaralının omuzlarına hafifçe dokunarak ‘iyi misiniz?’ diye sormalıdır.
İlk yardım yapan kişi hareketsiz yatan hastanın ağız kısmına yanağını yaklaştırarak soluğunu kontrol etmelidir.
Sıcak çarpmasında hasta serin yere alınır.Su ve tuz kaybının giderilmesi için hastaya meyve suyu ve tuzlu ayran içirilir.
Bak-Dinle-Hisset yönteminde ‘bak’ yaralının göğüs kafesinin inip kalktığına bakmaktır.Bu şekilde solunum kontrol edilir. Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile solunumu tespit edilemeyenlere suni teneffüs yapılmalıdır.
Solunum durduğunda dudaklar, tırnaklar ve parmak uçları dokulara oksijen gitmediğinden morarır.
Kafa içi yaralanmalarında ‘hırıltılı soluk alma’ görülür.
İlk yardım eğitimine önem verilmemesi ,trafik kurallarına uyulmaması can kaybını artırır.
İlk yardımı yapan kişi mutlaka sakin ve soğukkanlı olmalıdır.
Kaza yerinde alınması gereken önlemler
1-Kaza yapan aracın kontağını kapatıp motoru devreden çıkarmak.
2-Kaza yerine en az 150 metreden görülebilecek şekilde reflektör veya ışıklı cihaz koymak
3-Aracın devrilme ve yanma ihtimaline karşı önlem almak
Şoka karşı alınacak önlemlerden hastanın bilincini açık kalması sağlanmalıdır.
Kalp masajında göğüs kemiğinin üzerine bastırmakla hayati organlara kan gitmesi sağlanır.
Doku: Vücudun canlılık fonksiyonlarını yerine getiren aynı yapı ve görevdeki hücreler topluluğudur.
Güneş çarpmasında deride gerginlik ve kuruluk görülür.İlk yardım olarak vücut serinletilir.
Koma bilinçsiz ve hareketsiz uyku halidir.Koma durumunda kazazedenin çevre ile bağlantısı tamamen kesilir.Uyarılara cevap veremediği derin bir bilinç kaybı yaşar.
Göz bebeklerinde büyüklük farkı, geçici hafıza kaybı, burundan kan gelmesi baş yaralanmasının belirtilerindendir.
Kazazedenin bilinçli olması ve zorlanmadan konuşması soluk yolunun açık ve solunumun yeterli olduğunu gösterir.
Bayılmada yüzde kızarma olmaz.Bayılma sonucu bilinci kaybolmuş insan,soluk yolunun tıkanmaması için yan yatış pozisyonuna alınır.(Bayılmada yüzde sararma olur)
Soğuğa maruz kalarak donma aşamasına gelen bir kişiye şeker içeriği fazla, ılık içecekler verilmelidir.
Burkulma bölgesine soğuk uygulanır.Kazazedenin üstü örtülerek vücut sıcaklığı korunarak ağrı sonucu oluşacak şoku önlemeye yardımcı olunur.
Solunum durma nedenleri
1-Suda boğulma
2-Zehirli gazların solunması
3-Soluk yolunun yabancı cisimle tıkanması
4-Çok fazla kan kaybı
Boyun omurlarından yaralandığından şüphelenilen bir kazazedeye yapılması gerekenler
1-Solunum kontrolü
2-Şokun önlenmesi
3-Sırtüstü düz bir zemine yatırmak
Kırık çıkık ve burkulmaların müşterek tespit uygulaması;etkilenen bölgenin hareketsizliğinin sağlanmasıdır.
Kanamanın olduğu damar parmakla kemik arasında sıkıştırılarak kanama durdurulabilir.Ancak bu yöntemin çöken kırık kemik üzerine uygulanması sakıncalıdır.
İç kanaması olan ve şok durumundaki hastanın bilincinin açık kalması için çaba gösterilir.
Kazazedeyi araçtan çıkarırken dikkat edilmesi gereken en önemli şey omurgasında kırık olabileceğidir.
Solunumu duran bir insanda kandaki oksijen miktarı düşer.
Kazazedenin elektrik akımından kurtarılması esnasında tahta veya plastik malzeme kullanılarak kazazede akımdan uzaklaştırılır.
Havada bulunan oksijenin kanda bulunan karbondioksitle yer değiştirmesi işlemi solunum sisteminde gerçekleşir.
Yan yatış pozisyonun amaçları
1-Kazazedenin ağzında bulunan sıvıların(kusmuk,tükürük vs) soluk borusuna kaçmasını engellemek
2-Kazazedenin kulağından gelen kanın içerde kalmasını engellemek
3-Kazazedenin daha rahat solunum yapmasını sağlamak